De landbouw laat vaak sporen achter in onze rivieren. Maar Reinier Hoon van stichting Leve de Jeker laat zien dat het ook anders kan: “verantwoordelijke keuzes op het land zijn onlosmakelijk verbonden met de gezondheid van onze rivieren”.
RIEMST. Het is vrijdagmiddag, net na de lunch, wanneer we aanschuiven aan de houten keukentafel van de regeneratieve boerderij van Reinier Hoon in Riemst. De collega’s zijn alweer aan het werk. In de tunnelkas worden jonge planten de grond in gezet, op het land worden groenten geoogst voor de markt, de boerderijwinkel en de bestellingen van klanten. Bij de loods worden de oogsten zorgvuldig gewassen en verpakt. Het geheel draait als een geoliede machine en de sfeer is opmerkelijk gemoedelijk.
Reinier Hoon (31) is 25 wanneer hij zijn werk als docent politieke filosofie verruilt voor het boerenleven. Sinds 2019 runt hij biologisch landbouwbedrijf Goutte in Riemst, vlak bij Kanne, het dorp waar hij opgroeide. Hij teelt groenten en kruiden, houdt vierhonderd leghennen en werkt met zo’n tachtig verschillende gewassenrassen. Zijn overtuiging is helder: een goed voedselsysteem is toegankelijk voor iedereen, en biedt mensen de vrijheid om te kiezen. Smaak en daarmee gezondheid zijn volgens hem geen luxe, maar een directe afspiegeling van de gezondheid van de bodem, de rivier én van de mens.
Reinier is filosoof en onderzoeker, maar ook ondernemer. Het gesprek gaat al snel over Leve de Jeker, de stichting die hij vier jaar geleden, samen met onder anderen chef-kok Raymond Remmen van de Auberge bij Château Neercanne, oprichtte. Hij ziet duidelijke parallellen tussen zijn landbouwbedrijf en de stichting: beide vragen om verantwoordelijkheid voor een stuk riviernatuur. Waar zijn boerderij zich beperkt tot de percelen waar hij zelf over kan beslissen, richt de stichting zich op het bredere stroomgebied.
Reinier groeit op in Kanne, in een huis met een groentetuin, dieren en ouders die een wijnwinkel in Maastricht runnen. Hij gaat graag naar de markt, kookt veel en werkt in zijn middelbareschooltijd al in de keuken van het restaurant van Beaumont (nu Harry’s). Later breidt hij de tuin van zijn ouders uit en begint hij vanuit de Mergelweg te leveren aan datzelfde restaurant. De wereld van voedsel en die van de landbouwketen komen zo vroeg samen in zijn leven.
“Leve de Jeker was in eerste instantie de naam van een landbouwproject,” vertelt Reinier. “Ik ontdekte dat het prachtige en biodiverse Jekerdal – zijrivier van de Maas – de meest vervuilde rivier van Nederland herbergt. Dat was voor mij het politieke en filosofische startpunt: schoon water is het begin van een gezond ecosysteem.”
Hij zag al snel dat landbouw daarin een rol speelt, maar nooit de enige factor is. Daarom werd Leve de Jeker een stichting. Met als visie dat de Jeker het kompas is voor een leefbare wereld, waarin ecologie, economie en gemeenschap samenkomen. “Zo bouwt de Jeker bruggen, en smeden we samen een pad naar een heldere toekomst waarin leven gedijt en onze inspanningen vruchten afwerpen”, aldus Reinier.
“De Jeker is niet simpelweg een rivier, maar een levensader die voedt, verbindt en inspireert. Een bron van vitaliteit en overvloed”
“Een gezond landschap uit zich uiteindelijk in schoon water. Want wat we op het land doen, zie je namelijk meteen terug in de rivier.We zien onszelf nog te vaak als beheerders van een ecosysteem, maar we zijn deelnemers. Onze gezondheid, onze economie en de samenhang in de samenleving zijn onderdeel van dat systeem. Dat brede perspectief vinden mensen soms lastig. Veel organisaties kiezen één thema en geen geografische begrenzing. Wij kiezen juist voor breedte, maar beperken ons tot één gebied.”
Voor Reinier is een stroomgebied een logische schaal om te werken aan de urgente problemen van nu. Landgrenzen zijn historische antwoorden op problemen van vroeger. Stroomgebieden zijn natuurlijke gemeenschappen van voeding en vezels, én plekken waar mensen zich mee identificeren.
“Mondiale problemen kunnen intimiderend zijn. Binnen een stroomgebied kun je verantwoordelijkheid nemen, omdat het overzichtelijk blijft.”
“Het Jekerdal telt zes gemeenten. Dat is te doen. En bovendien: we hebben als mensheid voor grotere uitdagingen gestaan dan het schoon krijgen van de Jeker”, zegt hij met een glimlach.
Wat drijft hem om lange dagen te maken op het land en zich tegelijk in te zetten voor een gezond ecosysteem? “Mensen hebben een rechtvaardigheidsgevoel,” zegt hij. “Dat zit in wie we zijn. Voor mij betekent dat dat ik me wil inzetten voor dit stroomgebied.” Zijn aanpak is bewust niet-militant. Hij kiest voor positieve kracht en verbinding. “De statuten van de stichting geven richting: we willen het beste voor het gebied, ook als we nog niet precies weten hoe. Dat vraagt onderzoek en moeilijke afwegingen. Ik ga graag het gesprek aan met mensen die wel willen, maar bang zijn of niet weten hoe. Maar onverschilligheid en flagrante vervuiling van water en bodem hebben een grens.”
Reinier gaat uit van het goede in de mens. Volgens hem ontbreekt het niet aan overtuiging dat het anders moet, maar vooral aan structuren om samen te werken. Met zijn stichting én zijn bedrijf zoekt hij daarom verbinding. Tussen natuur en cultuur, economie en ecologie, landbouw en recreatie. “Als stichting kunnen we ondernemen zonder politieke beperkingen. We mobiliseren op basis van wilskracht en op het niveau van de gemeenschap. Daarvoor zijn bestuurders nodig, maar vooral een sterke gemeenschap.”
De afgelopen jaren verzamelde de stichting kennis met bewoners en gebruikers van het stroomgebied, in drie talen. Ze bouwde een gemeenschap op en maakte die zichtbaar op hun website, maar vooral via activiteiten in het landschap. Er werd een spel ontwikkeld dat door drie basisscholen in drie talen werd gespeeld, om kinderen te laten nadenken over verantwoordelijkheden rondom een gezond ecosysteem. Er werd een dag georganiseerd over de ketens van gras, stro en graan. Er was een fietstocht langs de Jeker. En momenteel bereidt het bestuur zich voor op een bijeenkomst met alle burgemeesters in het Maasstroomgebied, van Frankrijk tot en met Nederland, in het kader van drinkbare rivieren.
Leve de Jeker zoekt versterking in het bestuur en wil professionaliseren met een programma dat door een betaalde kracht kan worden uitgevoerd. “Ons doel is een landschapshuis,” zegt Reinier. “Een plek waar organisaties uit verschillende disciplines met een gedeelde visie samenwerken. Een plek met één been in het landschap en één been in de eigen organisatie.”
We sluiten het gesprek af met een gezamenlijke wens: onze krachten bundelen voor een schoon stroomgebied en een gezond ecosysteem. Dit verhaal krijgt een vervolg.
Door: Toos Hofstede
We weten inmiddels al veel over zwerfafval. Het is zichtbaar, tastbaar, en iets wat we zélf kunnen waarnemen. Maar hoe zit het met andere vormen van watervervuiling? Die zijn misschien minder zichtbaar, maar niet minder ongezond voor mens en milieu!
Als directeur van JPO, werkmaatschappij van VolkerWessels, zet Nadja van Es zich in voor gezonde leefomgevingen voor mens en natuur. Samen met Maas Cleanup geeft JPO ook aandacht aan een gezonde riviernatuur. “Waar we kunnen bijdragen, doen we dat”.
Na een bachelor aan de Universiteit van Leiden verhuisde Kyra Dols naar het Engelse Oxford. Daar studeerde ze Water Science, Policy and Management. Sinds kort zet de geboren Sittardse haar kennis in voor Maas Cleanup.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf up-to-date
over onze acties en ons netwerk
