De Maas is onze leefomgeving. Wie langs haar oevers woont of werkt voelt die verbinding meteen. Ook de Venlose student Wessel Joosten. Hij onderzoekt de relatie tussen mens en natuur en maakt zich zorgen om de Maas: “Ze is geen vanzelfsprekendheid.”
We kennen de Maas als iets dat ons dient. Ze geeft ons drinkwater en ondersteunt onze economie. We beseffen ook steeds meer dat ze een ecosysteem is dat bescherming nodig heeft – de vissen die er leven, de planten die erom geen groeien, en de bevers die van haar water afhankelijk zijn. Maar dit ecologisch-economisch beeld van de Maas is niet compleet. We missen namelijk de mens. En vooral diegenen die direct verbonden zijn met haar water, haar stroom en haar riviernatuur. Want wat betekent de Maas eigenlijk voor de mensen die langs haar oevers wonen, werken, of wandelen? Daarover spreken we vandaag met Wessel Joosten.
Wessel is geboren en opgegroeid in Venlo, en studeert momenteel aan de Universiteit in Tilburg. Hier onderzoekt hij hoe de mens omgaat met ingrijpende veranderingen. Nieuwe sociale media, bijvoorbeeld, maar ook politieke ontwikkelingen en klimaatverandering. “Helaas is de gezondheid van de Maas daar ook een onderdeel van. Zwerfafval groeit als probleem voor de rivier én de stad, en steeds vaker staat het water te laag of juist veel te hoog. Die veranderingen gaan sneller dan we soms beseffen.” Dat baart hem zorgen.
Zoals veel mensen in een rivierstad, voelt ook Wessel dat de Maas voor hem belangrijk is. “De Maas maakt een integraal onderdeel uit van de stad. Natuurlijk qua infrastructuur, maar ook voor de identiteit van Venlo. Zo vieren we elk jaar carnaval langs haar oevers, komt iedereen in de zomer samen bij haar water, en zingen we zelfs over haar in onze muziek. Hay Crompvoets, bijvoorbeeld, die zingt ‘zoë huërt béj Venlo, os Mooder Maas’.”
Wessel vertelt ook over zijn persoonlijke verbinding met de Maas: “Ze is de context van mijn herinneringen. Veel herinneringen kan ik me niet eens voorstellen zonder de Maas. Of dat nu gaat om een rondje om met de hond, een terrasje met mijn vrienden, of vroeger veel buiten zijn in de riviernatuur met mijn broertje Just.”
Toch gaat het niet goed met de Maas. Volgens Wessel ligt de kern van het probleem bij de relatie tussen mens en natuur. “In Venlo is de Maas onlosmakelijk verbonden met het doen en laten van de stad. Maar voor mensen die verder weg wonen is het moeilijk om die verbinding te voelen. Mijn onderzoek laat dit ook zien: voor veel mensen voelt de natuur ver weg. Ze denken dat ze er los van staan, en zien daardoor niet dat ze er zelf wel degelijk een onderdeel van zijn”.
Dat is zeker een ingrijpende verandering, vertelt Wessel. “Vroeger zagen we de natuur namelijk nog als iets heel machtigs. Kijk maar hoe oppermachtig en subliem ze werd afgebeeld op schilderijen uit de 17e eeuw. Tegenwoordig is dat anders. Veel mensen beschouwen de natuur als iets dat gebruikt kan worden, en als iets waar wij als mens over kunnen domineren”. En dat brengt gevolgen met zich mee, aldus Wessel.
“Door onze afstandelijke kijk op de natuur lopen we het risico dat we haar té veel gaan zien als een afvalputje, of als een hulpbron die economische groei onuitputtelijk moet dienen.” Dit zet ecosystemen, zoals de Maas, onder constante druk. “Want we zien de rivier steeds mínder als een leefomgeving, en steeds méér als middel voor winst. Zelfs vergunningen staan dit in hoge mate toe”, aldus Wessel.
En dat laat natuurlijk sporen achter. Wessel wijst naar het zwerfafval dat wordt aangetroffen op de Venlose oevers, en de ecologische schade die chemische vervuiling met zich meebrengt. Maar ook voor hem is dit niet fijn:
"Mijn leefomgeving wordt erdoor verstoord. Met al die vervuiling wordt de Maas minder een plek om tot rust te komen, en meer een bron van zorgen.”
Tegelijkertijd erkent hij dat het een lastige kwestie is. Bijvoorbeeld: “Chemelot vervuilt onze rivieren behoorlijk. Maar ze produceert ook een groot deel van al het plastic dat in Europa wordt gebruikt.” Dit maakt de belangenafwegingen behoorlijk ingewikkeld. “We kunnen eigenlijk niet zonder die bedrijven, maar we kunnen al die watervervuiling ook niet meer veroorloven.”
Wessel: “Ja!”. Maar het is wel belangrijk om nú te handelen. “We moeten niet wachten tot de economische groei wordt bedreigd. Het ecosysteem wordt nu al bedreigd, en dat is genoeg reden om in actie te komen. Anders zijn we echt te laat.”
Wat er precies gedaan moet worden om het tij te keren, vindt Wessel een lastige vraag. Toch is hij ervan overtuigd dat een groot deel van de oplossing ligt in de verbinding tussen mens en natuur. “Als we ons meer verbonden met haar zouden voelen, zouden we ons ook meer aantrekken van haar achteruitgang. Sterker nog: we zouden vervuiling veel persoonlijker ervaren, en ons daarom waarschijnlijk actiever willen inzetten om haar te beschermen.”
Als Venlonaar herkent Wessel dit. “Venlo is sterk verbonden met de Maas – de hele identiteit en cultuur van de stad rust erop. Dat maakt watervervuiling voor ons veel minder abstract, maar juist heel echt en tastbaar.” Omdat er echter niet veel ruimte is voor die verbinding in beleid, wordt de gezondheid van de Maas vaak teruggebracht naar een technisch vraagstuk. “En dat doet pijn, want voor ons is ze zó veel meer dan dat”, aldus Wessel.
Wessel maakt duidelijk dat de Maas geen bijzaak is. Haar waarde voor mens en natuur vraagt om serieuze aandacht. Volgens hem spelen vergunningen daarbij een belangrijke rol: “die moeten meer rekening gaan houden met de kwaliteit van onze leefomgeving, en de gezondheid van het hele ecosysteem.” Maar dat is nog niet alles. Wessel vertelt namelijk dat bedrijven óók in een unieke positie staan om een positieve en blijvende impact te creëren:
“Bedrijven zijn onze vriend,niet de vijand. Ze hebben zó veel potentie om goed te doen. We moeten alleen creatief durven denken om ecologie en economie dichter bij elkaar te brengen.”
De eerste stap? Werken aan een toekomstbestendig economie waarin de focus ligt op de lange termijn. Een model waarin mens, winst en natuur hand in hand gaan. Een belangrijk onderdeel daarvan is het durven nemen van verantwoordelijkheid. “Bedrijven kunnen niet alleen maar nemen en profiteren. Als je iets kapot maakt, wordt er van je verwacht dat je het repareert. Dat geldt net zo goed voor bedrijven,” aldus Wessel. Om hier niet langer mee te wachten dan nodig is, gelooft hij dat wetgeving bedrijven een goed handje op weg kan helpen. “Regels moeten niet alleen maar worden gebruikt om bedrijven te straffen, maar juíst ook om ze de goede richting in te sturen. En ze te belonen wanneer ze het goed doen.”
Volgens Wessel moeten we stoppen met de Maas als vanzelfsprekend te beschouwen. “Dat is ze namelijk niet. En elke keer dat we dat wél doen, schaden we het ecosysteem, mijn leefomgeving én het lange-termijn succes van veel bedrijven.”
Het goede nieuws? “We kunnen elk moment beginnen met veranderen. Want de manier waarop we nu met de Maas omgaan, hoeft namelijk niet zo te blijven. En: alle kleine beetjes helpen – of je nu met je gezin meedoet aan een opruimactie, of als bedrijf actief bijdraagt aan een groenere toekomst. Zolang we nú handelen, kunnen we de rivier herstellen en samen zorgen voor een gezonde toekomst.”
Door: Kyra Dols
Langs de oever van de Maas stroomt water dat ons voedt, verbindt en inspireert. Ze herbergt leven, biedt ons drinkwater, én verbindt ecosystemen. Toch draagt haar water ook verhalen die we niet zien. Industriële vervuiling, bijvoorbeeld.
De landbouw laat vaak sporen achter in onze rivieren. Maar Reinier Hoon van stichting Leve de Jeker laat zien dat het ook anders kan: “verantwoordelijke keuzes op het land zijn onlosmakelijk verbonden met de gezondheid van onze rivieren”.
We weten inmiddels al veel over zwerfafval. Het is zichtbaar, tastbaar, en iets wat we zélf kunnen waarnemen. Maar hoe zit het met andere vormen van watervervuiling? Die zijn misschien minder zichtbaar, maar niet minder ongezond voor mens en milieu!
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf up-to-date
over onze acties en ons netwerk
